مدیریت شهری

مدیریت شهری و رسانه

نویسنده: مهرداد ملایی

طرح مساله: مديريت شهري به­ واسطه پيچيدگي­هايي كه به­ سبب گسترش روزافزون شهرها با آنها مواجه است نيازمند ابزار جامع­ تر و منطبق با شكلهاي نوين مسائل شهري است كه اين ابزار هم جنبه نرم­افزاري و هم سخت­افزاري دارند. ازآنجا كه پيشرفت فناوري­ هاي نوين دست مديريت شهري را براي كاربرد ابزار مختلف سخت­ افزاري به حد كافي باز گذاشته است مساله مهمي كه در ارتقاي مديريت شهري بايد موردتوجه قرار گيرد ابزار نرم­افزاري هستند كه دامنه­اي از نيروي انساني تا برنامه­هاي كامپيوتري را شامل مي­شود. در مقاله حاضر نگاهي خواهيم داشت به يكي از كليدي­ترين ابزار نرم­افزاري دراختيار مديران شهري كه مي­تواند نقش بسزايي در حل­وفصل مساله­هاي پيچيده پيش­رو داشته باشد و آن رسانه­هاي ارتباطي است.

مقدمه و طرح بحث:
شهردار يك كلان­شهر مدرن، در نحوه مديريتي كه بايد اعمال كند تفاوتهاي زيادي با شهرداران شهرها در دوره­هاي زماني پيشين دارد چراكه هم مشكلاتي كه پيش­رو دارد با آنها تفاوت خواهد داشت و هم امكاناتي كه براي مواجهه مناسب با اين مشكلات در دست دارد. مديريت يك كلانشهر مدرن، نيازمند برخورد سنجيده با شهرونداني است كه در ايفاي وظايف و حقوق شهروندي خود، دسترسي بيشتري به منابع آگاهي­دهنده دارند و ديگر نمي­توان براي دريافت عوارض جديد يا اجراي يك پروژه محدودكننده آنها را صرفا با ابزار قهري يا تشويقي قانع كرد. شهرنشيني مدرن، مديريت شهري مدرن را طلب مي­كند و اين به ابزار مدرن احتياج دارد.
در سنجش موفقيت مديران شهري، ديگر ارايه آمار صرف درباره ساخت­وساز فيزيكي شهر و اتوبان­ها و پروژه­ها كافي نيست و امروزه وجه­مشخصه يك مدير موفق، اثبات تداوم «توسعه پايدار و همه­جانبه شهر» است كه لازمه آن برخورداري از درآمد پايدار و منظم حاصل از عوارض شهري است. تصميم­گيري درباره امور شهري ديگر از حالت روزمره خارج شده و شكلي نظام­مند پيدا كرده است كه اين يعني نيروي انساني بايد نيرويي آگاه و كارآزموده باشد. اما نقش رسانه­ها در چنين فرايند روبه­جلويي چيست؟
وقتي شهروندي در رسانه­هايي كه با آنها سروكار دارد درباره يك پروژه عظيم شهري كه در شهر محل سكونتش درحال ساخت است آگاه مي­شود و از فوايد آن بر زندگي روزمره خود كسب اطلاع مي­كند، وقتي در رسانه­ها الگويي براي شهروندي ارايه مي­شود كه عمل منطبق با آن باعث مشاركت هرچه بيشتر او در اداره شهر خواهد شد، وقتي او در گروههاي اجتماعي كه به كمك رسانه­ها گردهم آمده­اند تا مثلا كمپيني را درجهت رسيدن به هدفي مثل بهبود وضعيت بهداشتي شهر سروسامان دهند احساس هويت جمعي كند مطمئنا همكاري بيشتري با مديران شهر خواهد كرد و عوارض خود را به­موقع پرداخت مي­كند چون مي­داند سهمي كه او مي­پردازد در كنار سهم ديگران، به­درستي خرج بهبود وضعيت محيطي خواهد شد. همين ايجاد حس همكاري و اعتمادسازي در ميان شهروندان از فاكتورهاي مهم براي رسيدن به درآمد پايدار و نظام­مند است كه استفاده درست از رسانه­هابه فرآيند آن شتاب بيشتري خواهد بخشيد. اما تحقق اين مهم باشرايطي همراه است:
* بايد تدريجي اما مرتب و بي­وقفه باشد و در پاسخ به نيازجمعي كه شهروندان احساس كرده­اند صورت گيرد. درواقع بايد نقطه آغازي براي ساير اقدامات جمعي مفيد باشد.
* بايد گروه هدف آن به روشني تعريف و مشخص شده باشد تا اين اطمينان ايجاد شود كه آنها براي تحقق منافع خودشان هم كه شده ملزومات اين همكاري و مشاركت را برآورده خواهند كرد و روند كسب آگاهي هرچه بيشتر را به تعويق نخواهند انداخت.
* آگاه كردن گروه هدف از اهداف و چشم­اندازهاي پروژه­هاي شهري ازطريق تنوع در انتخاب رسانه­ها بسيار مهم است. همچنين بايد موضع انتقادي رسانه­ها را در نحوه هزينه­كرد عوارض شهري تقويت كرد و امكانات نظارت هرچه جامع­تر را براي آنان فراهم نمود كه از همه مهمتر ايجاد نهادهايي براي واسطه شدن ميان سازمان مديريت شهري و رسانه­ها است.
* براي آنكه ارتباط ميان مسو.لين و شهروندان حفظ شود بايد رسانه­ها بخشي از برنامه خود را به انعكاس فعاليتهاي نهادهاي مردم­نهاد از يكسو و نهادهاي دولتي ازسوي ديگر اختصاص دهند و در فواصل زماني معين، گزارش عملكرد مسوولين را به اطلاع شهروندان برسانند.
* نمايندگان نهادهاي مردمي(به­ويژه در كشور ما شوراهاي اسلامي) بايد امكان به­چالش كشيدن تصميمات مديران را داشته باشند و بايد بتوانند نقدهاي خود را در رسانه­ها مطرح كرده و پيگيري نمايند.
* آموزش نمايندگان انجمن­ها و نهادها در زمينه شگردهاي مديريتي، ملزومات رسيدن به اجماع در تصميم­گيري و نحوه محاسبه مالي فعاليتهاي اقتصادي شركتهاي خصوصي فعال در شهر از ملزومات مشاركت آگاهانه آنها در فرايند مديريت شهري است. اين مي­تواند هم ازطريق نهادهاي رسمي آموزشي و هم ازطريق رسانه­ها به­ويژه رسانه­هاي تصويري صورت گيرد.
در تسهيل فرايندهاي مشاركت شهروندان و مسووليت­پذير كردن آنان دربرابر تعهداتي كه به­عنوان شهروندان جوامع شهري برعهده دارند(به­ويژه بحث پرداخت بهنگام عوارض شهري كه اهميت زيادي براي مديران شهري دارد)، اطلاعات عنصر اساسي است. اطلاعاتي كه بايد در رسانه­ها ارايه شود چند خصوصيت مهم دارد كه اگر به آنها توجه مناسب نشود ممكن است اين فرايند را به فرايندي صوري و ظاهري مبدل كند. برخي از اين خصوصيات عبارتند از:
* كميت: اطلاعات ارايه شده بايد ازنظز ميزان و دامنه كافي باشد تا روند مشاركت مثبت با آگاهي بيشتري صورت پذيرد. البته نبايد آنقدر اطلاعات تخصصي و ديرفهم ارايه داد كه پديده اضافه­بار اطلاعاتي روي دهد و شهروند به­دليل ناتواني از درك همه آنها، به توانايي خود در مشاركت شك كند و دلسرد شود. همچنين دامنه اطلاعات ارايه­شده بايد متناسب با هدف مديريت از جامعه هدف خود باشد.
* مرتبط­بودن: نبايد اطلاعات نامرتبط با آنچه شهروندان و نهادهاي متشكل از آنان مي­خواهند ارايه داد و مرتبط­بودن آنچه ارايه مي­شود و آنچه خواسته مي­شود كليد موفقيت در اين فرايند است.
* دقت: براي برخي از نهادهاي مردمي و مردم عادي مهم است كه آمار ارايه­شده دقيق باشند چراكه طبق آنها ميزان و نحوه مشاركت خود را تعيين مي­كنند و ارايه اطلاعات دقيق مي­تواند وجهه مديريت­شهري را ارتقا داده و زمينه­ساز اعتمادآفريني بين شهروندان و مسوولين باشد. يك جنبه از دقت به توجه به رويكرد كارشناسي در بررسي مسايل مربوط مي­شود و اينكه گزارش فعاليتهاي نهادهاي وابسته به مديريت شهري تاچه­حد منطبق بر واقعيت است.
* به­روزبودن: تازگي اطلاعات هم نياز رسانه­ها به عنصر تازگي(به­عنوان يكي از ارزشهاي مهم خبري) را برآورده مي­كند و هم انگيزه شهروندان را در استفاده منظم از رسانه­ها براي كسب اطلاعات را تقويت نموده و تاثيرگذاري عملياتي اين ابزار مفيد را بالا مي­برد.
* توجه به جلوه­هاي ظاهري جذاب و گيرا: اطلاعات را مي­توان به­گونه­اي شكيل و گيرا ارايه كرد تا افراد بيشتري علاقه­مند آگاهي از آن شوند. حتي اين مورد را مي­توان در توليد برنامه­هايي كه قرار است ازطرف سازمان مديريت شهري از رسانه­ها پخش شود رعايت كرد.
در اينجا بد نيست اشاره كنيم كه امروزه از ميان همه رسانه­هايي كه مديران شهري دراختيار دارند، رسانه­هاي آنلاين بهترين ابزار براي رسيدن به اهداف فوق­الذكر هستند چرا كه انعطاف­پذيري بيشتري دربرابر تغييرات دارند، خصلت دوجانبه بودن آنها بالاتر است و گرايش افراد به آنها پرشتاب­تر از گرايش به ساير رسانه­هاست. بازخوردي كه در اينگونه رسانه­ها ايجاد مي­شود بهترين فرصت را براي مديران شهري فراهم مي­كند تا از نظرات شهروندان آگاه شده و زمينه مشاركت فعال آنان را به­شكل بهتري فراهم نمايند. «رسانه­هاي كاربرسازنده» مثل سايتهايي كه امكان درج مطلب را براي كاربران فراهم مي­كنند و كاربران خالقين اصلي محتواي سايتها هستند و عكسها و پستهاي توليدي خود را در آنها بارگذاري مي­كنند، بهترين واسطه براي بيان مشكلات توسط شهروندان هستند و رسانه­هاي جريان­اصلي مثل راديو و تلويزيون مي­توانند پيگير توجه مسوولين به مشكلات مطرح­شده باشند و اين يك چرخه مكمل مي­سازد كه چشم­انداز تازه­اي از همكاري شهروندان و مديران شهري پيش­روي ما خواهد گشود.
موضوعات مرتبط با مشاركت شهروندي:
حال كه بحث درباره برخي از عوامل مرتبط با مشاركت شهروندي و نقش رسانه­ها در آن به اينجا رسيد ضرورت دارد نگاهي به موضوعاتي داشته باشيم كه در بررسي مشاركت شهروندي مدنظر هستند. طبيعتا منطبق با موضوعي كه براي مقاله انتخاب شده، تمركز ما بر جنبه­هاي رسانه­اي خواهد بود.
در بحث درباره مشاركت شهروندي مي­توان سه موضوع را مورد توجه ويژه قرار داد: 1) اهميت مشاركت 2) شرايطي كه طبق آن شهروندان مشاركت خواهند كرد 3) رويكردهاي دخالت­دادن شهروندان براي ارتقاي فعاليتهاي اجتماعي در سطح شهري.
مورد اول يعني اهميت مشاركت را بايد با تحليل هزينه- فايده صورت داد. اينكه دخالت شهروندان در تصميم­گيري­ها و انگيزه آنان براي همكاري با نهادهاي شهري تا چه حد براي شهر فايده دارد و تاچه­حد براي مديران شهري دست­و­پاگير است. همچنين اين امر مرتبط با ميزان استحكام رابطه فرد و جامعه است. گروههاي اجتماعي- رسانه­اي كه در اين بين شكل مي­گيرند رابط ميان «افراد» و نهادهاي كلان خواهند بود. شايد عمده­ترين فايده مشاركت شهروندان، افزايش زمينه پذيرش تصميمات توسط عموم باشد يعني حس مالكيت به شهر و درنتيجه انجام هرگونه همكاري براي بهبود اوضاع آن. لذا براي پي­بردن به اهميت مشاركت شهروندان بايد هزينه­هاي احتمالي اين فرايند را در كنار منافع آن قرار داد و به نتيجه رسيد.
درباره شرايط لازم براي مشاركت، بايد به ساختار مناسب سازمان شهري و ميزان استقبال عملي آن از مشاركتها اشاره كرد. همچنين ايجاد نهادهاي روابط­عمومي و رسانه­اي كه بتوانند به­خوبي كار هماهنگي و اطلاع­رساني متقابل را انجام دهند. اصولا شهروندان زماني با رغبت دست به مشاركت مي­زنند كه ببينند حرفها و اقدامات آنان مهم است و موردتوجه قرار مي­گيرد.
رويكردهاي مشاركت هم به روشهايي اطلاق مي­شود كه مديريت شهري براي عملي كردن جنبه­هاي نظري مشاركت شهروندان در پيش مي­گيرد مثل شيوه نظرخواهي از آنان، سازماندهي فعاليتهاي داوطلبانه شهروندان، چگونگي تعامل با رسانه­ها براي انعكاس فعاليتها و مسايلي از اين قبيل كه نقش بسزايي در مديريت شهري موفق دارند. برخي شهروندان درصورتي تن به همكاري با مديريت شهري در اداره شهر مي­دهند كه بدانند منافع آنها هم در روند تعاملل همكاريها تامين خواهد شد كه لازمه آن، ايجاد سازمانهاي مجهز به رسانه است كه محل دفاع از منافع قانوني آنان شوند. اين سازماندهي مي­تواند به با تفكيك شهروندان به گروههاي مختلف سني، جنسيتي و مهارتي صورت گيرد.
در ايجاد طرح جامع شهري كلانشهرها مي­توان و بايد به اين نكات توجه كرد. طرح جامعي كه همه اجزاي اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي و مدني را لحاظ كرده باشد درصورتي قابل دسترس است كه مردم به­عنوان مخاطبين اصلي آن درباره اجزاي آن نظر بدهند و تصميم­گيران بتوانند با اتكا به قدرت تاثيرگذاري رسانه­ها، روي مشاركت شهروندان حساب كنند و طرحها را با نگاهي خوش­بينانه به حضور شهروندان آگاه دوشادوش سازمانهاي رسمي مسوول بازآفريني نمايند.
نتيجه ­گيري: رسانه­ها ابزاري براي تقويت مديران شهري در ايفاي وظايف خود هستند. مقابله با مشكلات مدرن به ابزار مدرن احتياج دارد و رسانه­ها ابزاري كارآمد و امتحان­ پس­داده هستند كه به­طرق گوناگون مي­توانند زمينه تسهيل مشاركت شهروندان و همكاري آنها براي اداره بهتر شهر را فراهم كنند.
مشاركت تسهيل نمي­شود مگر با ذكر منافعي كه براي شهروندان خواهد داشت و در رسانه­ها بايد بر فوايد ملموس و ناملموس آن تاكيد شود.
مشاركت تسهيل نمي­شود مگر با ايجاد ساختارهاي نهادي مردمي و رسانه­اي كه پيگير منافع تك­تك شهروندان باشند و درباره ميزان تامين اين منافع به آنها گزارش دهند.
مشاركت تسهيل نمي­شود مگر با كمك به شهروندان تا براي حل مشكلات خود در محيط شهري بتوانند واكنش مثبت و موثر نشان دهند كاري كه اكثر مردم به آن تمايل دارند و اگر شرايطش فراهم شود هيچ مشكلي در نقش­آفريني در اين زمينه نخواهند داشت.
مشاركت تسهيل نمي­شود مگر با يادآوري الزام و تعهدي كه هركس نسبت به جامعه شهري خود دارد و مسووليتهايي كه بايد براي زندگي در شهر و بهره­گيري از امكانات آن تقبل كند.
سرانجام اينكه موثرترين راه براي تسهيل مشاركت شهروندان، آگاه كردن آنان از مسايل و ارايه اطلاعات به­روز، بادقت، متناسب و جامع ازطريق رسانه­ها است.
http://shahrebehesht.ir/tabid/61/View/Detail/id/1562/Default.aspx

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *