مقالات مدیر مسئول

معلمی تعاملی

«تَواضَعُوا لِمَن طَلَبتُم مِنهُ العِلمَ؛ در پيشگاه كسى كه از او دانش مى آموزيد، فروتن باشيد» در برابر مقام معلم و عظمت خدمات او تواضع و خشوع دارند. اما نکته ی مهمی که در این راستا باید مورد توجه قرار گیرد انجام وظیفه معلمی بر اساس نیازهای روز، اقتضائات محیطی و شرایط ویژه ی نسل جدید است که هر روز پیچیده تر، سخت تر و با قابلیت کنترل و هدایت کمتری همراه است. پیچیدگی وظیفه ی معلمی از آن جهت بیشتر به چشم می آید که به یاد آوریم فرایندهای تعلیم و تربیت مجموعه فعالیت ها و اقداماتی است که برای «آگاهی سازی، مهارت افزایی و آماده سازی» فرزندان آدمی برای اتفاقات و رخدادهای فردایِ غیرقابل پیش بینی و پرآشوب رخ می دهد. پس نیازمند رویکردها و ابزارهایی فرامدرن است که پاسخگوی آن نیازها باشد.

معلمی تعاملی و فرایند آموزش و پرورش:

معلمی تعاملی مثلثی است که از سه ضلع تعاملات، پروش و آموزش تحصیلی به شرح زیر تشکیل شده است:

  • اول؛ تعاملات (معلمی تعاملی): ملعمی تعاملی قبل از هر چیز نوعی نگرش است که بر اساس آن فرایند آموزش و پرورش یک سویه نبوده و ابعاد مختلفی از نظام های ارتباطی و مناسبات بین معلمان و دانش آموزان را در بر می گیرد. این تعاملات عمدتاً شامل: «تیم سازی، ارتباطات بازخورد مدار، رهبری و انگیزش، حل مسأله و انتقال تجربه» می باشد.
  • دوم؛ پرورش دانش آموز: در دیدگاه تعاملی پرورش دانش آموز اهمیتی دوچندان دارد و ابعادی همچون: «خط مشی های دانش آموزی، رهبری و انگیزش، کیفیت زندگی تحصیلی و ارزیابی های مستمر» را شامل می شود.
  • سوم؛ آموزش دانش آموز: در فرایند آموزش تعاملی دانش آموزان ضمن حفظ و تأکید شیوه ها و جلوه های معلمی ابعادی مانند: «مدیریت دانش، فناوری آموزشی، نظریه های نوین یادگیری و ارتباطات بازخورد مدار» مورد توجه قرار می گیرد.

 

 

نظام آموزشی تعاملی:

«معلمی تعاملی» در بستر «نظام آموزشی تعاملی» رخ می دهد. یعنی سامانه ای منسجم و یکپارچه که مبتنی بر ارتباطات چند جانبه و تحول آفرین بوده که از عناصر زیر تشکیل گردیده است:

 

 

نظام آموزشی تعاملی

ردیف

عناصر

ویژگی ها

1

مدیریت برنامه ریزی تعاملی

خلق آینده

محتاط

توسعه گر

مبتنی بر بازبینی

مبتنی بر باز اندیشی

باز آفرینی مستمر

2

معلم تعاملی

دیدگاه و باور تعاملی

رفتار تعاملی

ثبات عاطفی

برونگرایی

عدالت تعاملی

کانون کنترل آموزش

3

یادگیری و یاددهی تعاملی

ارتباطات بازخورد مدار

مبتنی بر نظریه های نوین

وجود تعارضات مثبت

4

فناوری یادگیری تعاملی

بهره برداری آسان

در دسترس بودن فناوری

توسعه دهنده خلاقیت و نوآوری

5

برنامه درسی تعاملی

 همسوسازی مستمر با نیازها

مبتنی بر مطالبه خانواده و جامعه

مبتنی بر مشارکت فراگیران

6

ساختار آموزشی تعاملی

سریع الانتقال

انعطاف پذیر و ارگانیک

کاهش سطح تبعیت فراگیران

7

کادر آموزشی تعاملی

تیزبین و نکته سنج

مسئولیت پذیر

پرسشگر و کنجکاو

 

راهکارها و راهبردهای افزایش کیفیت معلمی تعاملی:

«معلمی تعاملی» در بستر مدیریت و رهبری آموزشی «تحول گرا» و «تعامل گرا» شکل می گیرد. امری که بر اساس «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» باید بر اساس «نیازهای روز» و «مطالبات منطقی و به حق خانواده و جامعه» سامان یابد. اگر قرار است بر اساس آن چه در بیانیه گام دوم انقلاب آمده است نسل دانش آموزان امروز به عنوان وارثان اصیل و امین آموزه های انقلابی و اسلامی آینده کشور را رقم بزنند باید پنج اقدام بنیادین «بازآفرینی به هنگام و هوشمندانه، سازگاری فعالانه با تغییرات محیطی، بهسازی روندها و فرایندها، همسازی با فناوری های روز و اصلاح جهت نظام آموزشی به سمت تعامل گرایی و مهارت محوری» مورد توجه قرار گیرد. بر همین اساس مهم ترین راهکارها و راهبردهای عملیاتی افزایش کیفیت معلمی به شرح زیر موضوعیت می یابد:

 

 

راهکارها و راهبردهای عملیاتی افزایش کیفیت معلمی تعاملی

1: هدف:

توسعه مشارکت های اجتماعی (در سطح مدرسه، خانواده و جامعه)

توسعه سبک زندگی

مشارکت جویانه

نقش آفرینی دانش آموزان و

 والدین در هدف گذاری

توسعه ظرفیت های

خلاقیت و نوآوری

2: روش تدریس:

گشودگی نسبت به تجربه

ادب و مهربانی

خوش خویی و نوع دوستی

خوشایندی

بهره گیری از رسانه

3: فعالیت های یادگیری:

دانش آموز (فراگیر) محور

تولید و اشتراک گذاری محتوا

همسویی و مشارکت آموزشی

مبتنی بر بازی های آموزشی

و ایفای نقش

ایجاد حس اعتماد خانواده به مدرسه و کادر آموزشی

4: سازماندهی فعالیت های یادگیری:

تمرکززدایی در کنترل و مدیریت آموزشی

طراحی فرمت های گزارش دهی و گزارش گیری

بهره گیری از فناوری های روز

5: سازماندهی زمان:

گرایش به گذشته، حال و آینده

غنی سازی اوقات فراغت

انجام مطالعات آینده پژوهی

6: سازماندهی فضا:

تدارک فضا، تجهیزات و

فناوری مناسب

منطبق نمودن فضا با شرایط روحی، جسمی و سنی فراگیران

مهندسی شادمانی و

روح افزایی محیطی

تضمین کیفیت، بهبود فضا و تجهیزات طبق استانداردهای نوین

7: ارزشیابی:

مبتنی بر تفکر انتقادی

مبتنی بر حل مسأله

مبتنی بر برقراری ارتباط

مبتنی بر مهارت و استانداردها

                                     

 

سخن پایانی:

«معلمی تعاملی» یک دیدگاه و روش است که به عنوان ضرورتی انکار ناپذیر نظام تعلیم و تربیت جهانی را در هزاره سوم تحت تأثیر قرار داده است. اکنون به خوبی نمایان است که فرایند آموزش و پرورش با اقدامات سنتی و یک سویه معلمان از اثربخشی لازم برخوردار نخواهد بود. باید باور کرد و پذیرفت نسل جدید که قرار است زمام امور فردای جامعه را در دست بگیرد هر چند از نظر «مسئولیت پذیری» و «تحرک» کمی افت کرده و به بیان عامیانه تر کم کار و تنبل است اما از حیث هوش، درک، قدرت آنالیز پدیده ها، درک پیچیدگی ها، قدرت انتقاد و تفکر و سرعت پردازش داده ها به دلیل ارتباط تنگاتنگی که با فناوری، رسانه ها و داده پردازها دارد از قدرت و توانایی فراوانی بهره مند گردیده است. پس این که توقع فرمانبرداری محض یا ضبط و پذیرش داده ها بدون نقد و اعمال نظر را داشته باشیم سبب بروز چالش در فرایند آموزش و عقب ماندگی نظام آموزش ابتدایی کشور می گردد.

 

منبع: نشریه رشد معلم، وزارت آموزش و پرورش، دوره 40، شماره 5، بهمن 1400

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *